Son yıllarda insanların diline en çok dolanan kelimelerden biri “keşke” oldu. “Keşke şöyle
yapmasaydım”, “keşke o işe girseydim”, “keşke o mesajı atmasaydım”, “keşke biraz daha
bekleseydim…” Liste uzayıp gidiyor. Sanki hayat, yapılanlardan çok yapılamayanlar üzerinden
okunuyor. Pişmanlık duygusu, artık sadece geçmişte kalan hataların değil, gündelik hayatın
da sürekli bir parçası hâline gelmiş durumda.
Eskiden pişmanlık daha çok büyük kararlarla ilişkilendirilirdi. Yanlış meslek seçimi, kaçırılmış
bir fırsat, bozulmuş bir ilişki gibi… Bugün ise çok daha küçük anlara sızmış durumda. Bir
sosyal medya paylaşımı bile pişmanlık sebebi olabiliyor. Gönderilen bir fotoğraf, verilen bir
tepki, kaçırılan bir fırsat bildirimi… İnsan zihni adeta sürekli geriye dönüp “daha iyi bir
seçenek var mıydı?” sorusunu sorar hâle gelmiş durumda.
Bu durumun en önemli nedenlerinden biri, hayatın hızlanması ve seçeneklerin artması.
Eskiden insanlar daha sınırlı imkânlar içinde karar verirken bugün her şeyin bir alternatifi var.
İş, ilişki, şehir, yaşam tarzı… Her şey karşılaştırılabilir hâle geldi. Karşılaştırma arttıkça da
tatmin azalıyor. Çünkü insan zihni, seçtiği şeyden çok seçmediği ihtimale odaklanmaya
başlıyor.
Bir diğer önemli etken ise sürekli maruz kalınan “mükemmel hayat” görüntüleri. Sosyal
medya, insanların hayatlarının en parlak anlarını gösterdiği büyük bir vitrin gibi çalışıyor.
Başarılar, tatiller, yeni başlangıçlar, mutlu anlar… Her şey düzenli, temiz ve kusursuz
görünüyor. Bu görüntülerin arasında kendi hayatına bakan birçok insan, ister istemez eksiklik
hissine kapılıyor. “Ben neden böyle değilim?” sorusu zamanla “Ben yanlış mı yaptım?”
düşüncesine dönüşüyor. İşte pişmanlık tam da burada kök salıyor.
Aslında burada önemli bir yanılgı var: Görülen hayatlar gerçekliğin tamamı değil, seçilmiş
parçalarıdır. Ama insan zihni bunu her zaman ayırt edemiyor. Kendi hayatının arka planını,
başkalarının vitrin görüntüleriyle kıyaslıyor. Bu da doğal olarak pişmanlık duygusunu besliyor.
Pişmanlığın yaygınlaşmasının bir başka nedeni de belirsizlik. Bugünün dünyasında hiçbir karar
“tek ve kesin doğru” gibi görünmüyor. Ekonomik koşullar, iş hayatı, ilişkiler, gelecek
beklentileri sürekli değişiyor. İnsanlar verdikleri kararların uzun vadede ne sonuç
doğuracağını öngörmekte zorlanıyor. Bu belirsizlik hali, karar anında bile zihnin bir köşesinde
“ya yanlış yaparsam?” sorusunu canlı tutuyor. Karar verildikten sonra ise bu soru “keşke”ye
dönüşüyor.
Burada dikkat çeken bir başka nokta da insanların artık sadece büyük kararları değil, küçük
tercihleri bile aşırı sorgulaması. Ne yediği, nasıl konuştuğu, hangi yolu seçtiği, hangi mesajı
nasıl yazdığı… Her şey bir değerlendirme konusu hâline geliyor. Bu durum, zihni sürekli bir
“geri sarma” döngüsüne sokuyor. İnsan, anı yaşamak yerine sürekli geçmişi yeniden
kurguluyor.
Peki bu kadar yaygınlaşan pişmanlık duygusu neye yol açıyor?
En başta zihinsel yorgunluk yaratıyor. Sürekli geçmişi düşünmek, insanı içinde bulunduğu
andan koparıyor. Bir süre sonra kişi, yaptığı şeylerden çok yapmadıklarına odaklanmaya
başlıyor. Bu da motivasyon kaybına neden oluyor. Çünkü her yeni adım, potansiyel bir
pişmanlık ihtimali gibi görülüyor. Böylece insan, hareket etmekten çok düşünmeye, karar
vermekten çok ertelemeye başlıyor.
İlişkiler de bu durumdan etkileniyor. İnsanlar geçmiş ilişkilerini, konuşmalarını, hatta küçük
tartışmaları bile tekrar tekrar düşünme eğiliminde oluyor. “Acaba farklı davransaydım ne
olurdu?” sorusu, özellikle duygusal ilişkilerde uzun süre etkisini sürdürüyor. Bu da yeni
başlangıçların önünde görünmez bir engel oluşturuyor.
Ekonomik ve sosyal hayatta da benzer bir durum var. İnsanlar yatırım yaparken, iş
değiştirirken ya da yeni bir adım atarken geçmişteki olumsuz örnekleri daha fazla hatırlıyor.
Bu da risk almaktan kaçınmaya yol açıyor. Risk azaldıkça hayat daha güvenli ama aynı
zamanda daha durağan bir hâl alıyor.
Peki bu döngü kırılabilir mi?
Tamamen ortadan kaldırmak mümkün değil. Çünkü pişmanlık, insanın doğasında olan bir
duygu. Hataları görmeyi, ders çıkarmayı sağlar. Sorun olan şey, pişmanlığın sürekli bir yaşam
biçimine dönüşmesidir. Yani geçmişten öğrenmek başka bir şeydir, geçmişte yaşamak başka
bir şey.
Bu noktada belki de en önemli farkındalık şudur: Her karar, alındığı anın koşullarında en
doğru görünen seçenektir. Sonradan ortaya çıkan bilgiler, o anı değiştirmez. İnsan zihni çoğu
zaman bugünün bilgisiyle geçmişi yargılar. Oysa geçmişteki “ben”, bugünkü bilgiye sahip
değildi.
Bir diğer önemli nokta da şudur: Alternatif hayatlar sadece zihinde vardır. Gerçekte yaşanan
hayat tek ve gerçektir. Seçilmeyen ihtimaller ise çoğu zaman olduğundan daha ideal bir
şekilde hayal edilir. Bu da pişmanlığı besleyen en güçlü yanılsamalardan biridir.
Sonuç olarak pişmanlık duygusu, modern hayatın hızına, belirsizliğine ve karşılaştırma
kültürüne bağlı olarak giderek daha görünür hâle gelmiştir. İnsanlar artık sadece yaptıklarını
değil, yapmadıklarını da taşıyor. Bu yük, fark edilmediğinde sessiz bir yorgunluğa dönüşüyor.
Belki de yapılması gereken şey, geçmişi tamamen silmek değil, onunla kurulan ilişkiyi
değiştirmektir. “Keşke”lerin sayısını azaltmak değil, onların hayatın tamamını işgal etmesini
engellemektir. Çünkü hayat, kusursuz kararların toplamı değil; verilen kararlarla yürünmüş
bir yolun kendisidir.