Üniversiteye girmek, milyonlarca genç için yalnızca bir sınavı kazanmak anlamına gelmiyor.
Aynı zamanda barınma, ulaşım, yemek, kitap, bilgisayar ve diğer eğitim giderlerinin
karşılanması anlamına geliyor. Bu tabloya bir de üniversite harçları ve öğrenim ücretleri
eklendiğinde, yükseköğretimin aile bütçesi üzerindeki yükü daha fazla hissediliyor.
Türkiye’de “harç” olarak bilinen öğrenci katkı payı sistemi, öğrencinin hangi programda
okuduğuna, normal öğrenim süresinde olup olmadığına ve üniversitenin niteliğine göre
değişiyor. Mevzuatta devletin birinci öğretimdeki öğrencilerin katkı paylarını belirli şartlarda
karşılamasına ilişkin düzenlemeler bulunuyor. 2025-2026 eğitim-öğretim yılı uygulamasında
da normal süresinde öğrenimine devam eden birinci öğretim ve açık öğretim öğrencilerinin
katkı paylarının devlet tarafından karşılanmasına yönelik düzenleme yapıldı.
Ancak öğrencilerin karşılaştığı maliyet yalnızca devlet üniversitelerindeki katkı payından
ibaret değil. Özellikle vakıf üniversitelerinde öğrenim ücretleri ailelerin bütçesinde çok daha
büyük bir yer tutabiliyor. Üstelik ücretlerin yanı sıra öğrencinin yaşadığı şehirdeki kira, yurt,
ulaşım ve gıda giderleri de hesaba katıldığında üniversite eğitiminin toplam maliyeti ciddi
boyutlara ulaşabiliyor.
HARÇ TARTIŞMASININ MERKEZİNDE FIRSAT EŞİTLİĞİ VAR
Üniversite eğitiminin maliyeti tartışılırken asıl soru şudur: Ekonomik gücü sınırlı olan bir genç,
başarılı olduğu halde eğitimine devam etmekte zorlanacak mı?
Eğitim, yalnızca bireysel bir harcama değildir. Aynı zamanda ülkenin insan sermayesine
yapılan yatırımdır. Bir mühendis, doktor, öğretmen, yazılımcı veya araştırmacının yetişmesi,
sadece o öğrencinin değil, toplumun tamamının geleceğini etkiler.
Bu nedenle üniversite ücretleri belirlenirken yalnızca üniversitelerin gelir ihtiyacı değil,
öğrencilerin ödeme gücü de dikkate alınmalıdır. Aksi halde ekonomik imkânları güçlü
ailelerin çocukları ile dar gelirli ailelerin çocukları arasındaki fırsat farkı büyüyebilir.
NORMAL SÜRE ÖNEMLİ
Üniversite harçlarında önemli konulardan biri de öğrencinin normal öğrenim süresini
tamamlayıp tamamlamadığıdır. Mevcut düzenlemelerde, normal süresinde eğitimine devam
eden öğrenciler ile süresini aşan öğrenciler arasında farklı uygulamalar bulunuyor. Örneğin
devlet üniversitelerinde normal öğrenim süresini tamamlayan birinci öğretim öğrencilerinin
katkı payı ödemesi söz konusu olabiliyor.
Bu noktada “öğrenci neden uzattı?” sorusunun yanında “neden uzatmak zorunda kaldı?”
sorusu da sorulmalı.
Ekonomik sıkıntılar nedeniyle çalışmak zorunda kalan, ailesine destek olan, ders yükü
nedeniyle zorlanan veya çeşitli nedenlerle eğitimini zamanında tamamlayamayan öğrenciler
için ek ücretler yeni bir yük oluşturabiliyor. Eğitim süresinin uzaması, öğrencinin gelir elde
etmesini geciktirirken bir de ilave ödeme yükü doğurursa, üniversiteyi bitirmek daha da
zorlaşabilir.
VAKIF ÜNİVERSİTELERİNDE ÜCRETLER AYRI BİR GÜNDEM
Üniversite harçları denildiğinde devlet üniversitelerindeki katkı payları kadar vakıf
üniversitelerindeki öğrenim ücretleri de gündeme geliyor.
2026-2027 eğitim-öğretim yılı açısından Yükseköğretim Kurulu, vakıf üniversitelerinin hazırlık
ve birinci sınıf dışındaki sınıflar için öğrenim ücretlerinde yapılabilecek artışa ilişkin yüzde 25
sınırı konusunda üniversitelere uyarıda bulundu. YÖK ayrıca ücretlerin resmi internet
sitelerinde yayımlanması ve belirlenen kurallara uyulması gerektiğini bildirdi.
Bu gelişme, üniversite ücretlerinde öngörülebilirlik ve şeffaflığın ne kadar önemli olduğunu
gösteriyor. Bir öğrenci üniversiteye kayıt yaptırırken yalnızca bugünkü ücreti değil,
önümüzdeki yıllarda karşılaşabileceği maliyeti de bilmek istiyor.
Çünkü üniversite eğitimi bir yıllık değil, çoğu zaman dört veya daha fazla yıllık bir süreçtir.
Ailelerin bu süreci baştan hesaplayabilmesi gerekir.
SADECE HARÇ DEĞİL, “TOPLAM EĞİTİM MALİYETİ” HESAPLANMALI
Bugün bir öğrencinin üniversite maliyetini yalnızca harç üzerinden değerlendirmek eksik
kalır.
Asıl tablo; öğrenim ücreti, yurt veya kira, gıda, ulaşım, kitap, kırtasiye, bilgisayar, internet ve
sosyal ihtiyaçların birlikte değerlendirilmesiyle ortaya çıkar.
Örneğin ailesinden uzakta üniversite okuyan bir öğrenci için barınma gideri, bazı durumlarda
öğrenim ücretinden bile daha önemli bir maliyet kalemi haline gelebilir. Bu nedenle
üniversite politikalarının burs, kredi, yurt ve ulaşım destekleriyle birlikte düşünülmesi gerekir.
Öğrenciye “harç ödeme” desteği vermek önemli olabilir; fakat öğrencinin barınma ve temel
yaşam giderleri karşılanamıyorsa sorun tamamen çözülmüş olmaz.
ÇÖZÜM: DAHA ADİL VE ŞEFFAF BİR SİSTEM
Üniversite harçları konusunda temel hedef, hem yükseköğretim kurumlarının finansman
ihtiyacını karşılayan hem de öğrencilerin eğitim hakkını koruyan dengeli bir sistem kurmak
olmalıdır.
Bunun için öncelikle ücretler açık ve anlaşılır biçimde ilan edilmeli, öğrencinin dört yıllık
tahmini maliyeti konusunda mümkün olduğunca öngörü sağlanmalıdır. İkinci olarak
ekonomik durumu zayıf öğrenciler için burs ve destek mekanizmaları güçlendirilmelidir.
Üçüncü olarak eğitimini normal sürede tamamlayamayan öğrencilerin durumları tek tip
değerlendirilmemelidir. Gerçekten akademik başarısızlık nedeniyle süresini aşan öğrenci ile
ekonomik veya sosyal nedenlerle eğitimini uzatmak zorunda kalan öğrencinin aynı kefeye
konulması adalet tartışmalarına yol açabilir.
Sonuçta üniversite eğitimi bir tüketim malı değil, toplumun geleceğine yapılan yatırımdır.
Elbette üniversitelerin maliyetleri vardır ve kaliteli eğitim için kaynak gerekir. Ancak bu
kaynakların önemli bir bölümünün öğrencilerin eğitim hakkını zora sokmayacak şekilde
oluşturulması gerekir.
Türkiye’nin genç nüfusunu ekonomik bir yük olarak değil, geleceğin insan kaynağı olarak
görmesi gerekiyor. Üniversite kapısından içeri giren bir gencin önündeki en büyük engel
dersler olmalı; ailesinin gelir düzeyi değil.
Bugünün öğrencisine yapılan eğitim yatırımı, yarının ekonomisine, bilimine ve toplumsal
refahına yapılan yatırımdır. Bu nedenle üniversite harçları tartışmasının merkezinde yalnızca
“ne kadar ücret alınacak?” sorusu değil, “her genç eğitimine ekonomik kaygı yaşamadan
nasıl devam edebilir?” sorusu bulunmalıdır.